"In België is de Vlaamse kiezer minder waard dan de Waalse kiezer!" Uitspraken als deze zijn op dit forum schering en inslag. Maar klopt die 'volkswijsheid' wel?
Op basis van de voorlopige uitslag heb ik eens gekeken naar deze geclaimde ongelijkheid. En daaruit blijkt dat van die hele mythe geen spaander heel blijft als men in detail gaat kijken. Meer nog: Vlaanderen heeft minder inwoners per zetel dan Wallonië of Brussel.
Even wat uitleg:
- De rode balk is het totale uitgebrachte stemmen in die kieskring BOVEN de feitelijke kiesdrempel gedeeld door het aantal zetels van die kieskring.
- De gele balk is het totale uitgebrachte stemmen in die kieskring ONDER de feitelijke kiesdrempel gedeeld door het aantal zetels van die kieskring. Deze stemmen gaan dus verloren bij de zetelverdeling.
- De blauwe balk is het totale uitgebrachte blanco of ongeldige stemmen in die kieskring gedeeld door het aantal zetels van die kieskring. Deze stemmen gaan dus verloren bij de zetelverdeling.
- De groene balk is het totale aantal kiezers die niet opgedaagd zijn in die kieskring gedeeld door het aantal zetels van die kieskring. Deze 'niet-stemmen' gaan dus verloren bij de zetelverdeling.
- De oranje balk is het totale aantal inwoners die niet stemgerechtigd zijn in die kieskring gedeeld door het aantal zetels van die kieskring. Dit zijn o.a. jongeren en niet-Belgen. Deze inwoners spelen geen rol bij de zetelverdeling, aangezien ze geen stem mogen uitbrengen.
- Het grijze vak geeft aan hoeveel inwoners er per kieskring zijn per Kamerzetel.
Het feit dat men in Vlaamse kieskringen meer stemmen per zetel haalt, heeft dus verschillende oorzaken:
- Vlaanderen heeft klaarblijkelijk minder jongeren en niet-Belgen in haar bevolking dan Wallonië en Brussel.
- Vlaanderen heeft minder kiezers die niet opdagen dan Wallonië.
- In Vlaanderen wordt er minder blanco of ongeldig gestemd dan in Wallonië.
- In Vlaanderen gaan er minder stemmen verloren aan partijen die de feitelijke kiesdrempel niet halen.
Op de eerste oorzaak na, zijn die oorzaken de keuze van de kiezers (die bepaalt namelijk of hij/zij op kleine partijen stemt of blanco of ongeldig stemt) en liggen die buiten de beslissingsmacht van de wetgever (die het kiessysteem bepaalt).
Het enige wat men kan aanhalen is dat de hierboven vermelde eerste oorzaak wel degelijk een bewuste keuze is die men maakt. Dat klopt. Net zoals dat ook in andere landen met kieskringen gebeurt: ook niet-stemgerechtigden (die wel de gevolgen dragen van de beslissingen van de wetgever), zoals jongeren, worden dan vertegenwoordigd door de kiezers van hun kieskring. Daar valt wel iets voor te zeggen. Ook voor de omgekeerde situatie - waarbij de zetels over de kieskringen verdeeld worden op basis van de kiesgerechtigden - valt iets te zeggen: zo krijgt men een kiessysteem die dichter aansluit bij het democratische principe 'one man, one vote'. Als men dat laatste argument hanteert, moet men eigenlijk consequent zijn en pleiten voor één Belgische kieskring, de zogenaamde unitaire of federale kieskring, zoals men in Nederland kent.
Nu, zelfs als men de niet-stemgerechtigden uithaalt, is het verschil tussen Vlaanderen en Wallonië nog steeds niet zo groot als men claimt: er zijn 55.507 stemgerechtigden per zetel in Vlaanderen tegenover 53.408 in Wallonië. Met Brussel wordt het verschil dan wel een pak kleiner: daar zijn slechts 40.572 stemgerechtigden per Brusselse zetel.
Laat ons even de oefening doen: stel dat we de zetels toewijzen op basis van de stemgerechtigden in de kieskringen, en niet op basis van de bevolking. Wat is dan het verschil met de huidige situatie?
- Brussel verliest 3 zetels (van 15 naar 12)
- Henegouwen verliest 2 zetels (van 18 naar 16)
- West-Vlaanderen wint 2 zetels (van 16 naar 18)
- Oost-Vlaanderen wint 2 zetels (van 20 naar 22)
- Vlaams-Brabant wint 1 zetel (van 15 naar 16)
Vlaanderen zou dus 5 zetels winnen, Brussel zou er 3 verliezen en Wallonië zou er 2 verliezen. De Vlaamse partijen zouden dus 92 en geen 87 zetels bezitten in de Kamer, tegenover 58 i.p.v. 63 Franstalige zetels.
Laat ons even een andere oefening doen: hoe zou de zetelverdeling zijn als er een unitaire/federale kieskring is (met het behoud van het systeem-D'Hondt, maar zonder een kiesdrempel van 5%)?
- 93 zetels voor Vlaamse partijen (N-VA 33, CD&V 18, Open Vld 15, sp.a 14, Groen 8, VB 5)
- 51 zetels voor Franstalige partijen (PS 18, MR 15, cdH 8, Ecolo 5, FDF 2, PP 2, DlB 1)
- 6 zetels voor PVDA/PTB, waarvan er toch 2 of 3 Vlamingen zouden moeten zijn gebaseerd op de stemmen in Vlaanderen vs. Franstalig België
Dus 95/96 Vlamingen in de Kamer tegenover 55/54 Franstaligen. Vlaams-nationalisten: u weet waarvoor u vanaf vandaag moet pleiten.
Conclusie: Het Belgische kiessysteem is niet per definitie anti-Vlaams. De politieke keuze die gemaakt wordt, nl. moeten de zetels over de kieskringen verdeeld worden op basis van de bevolking of op basis van de stemgerechtigden, is een keuze die in veel landen die kieskringen kennen gemaakt wordt. Een verandering van die politieke keuze zou 5 extra Vlaamse zetels opleveren. Dat is substantieel, maar niet van de grootteorde die sommigen op dit forum pretenderen. Bepleit men dat vanwege het democratische 'one man, one vote'-principe, of wil men de Vlamingen nog meer zetels toekennen in de Kamer, dan moet men voor een unitaire of federale kieskring pleiten.
En moge het nu gedaan zijn met al die zever die sommigen hier spuien omtrent het Belgische kiessysteem!