Loki, de Uilenspiegel der Asen
De figuur van Loki is binnen de Noordse mythologie steeds een buitenbeentje geweest. Niet alleen leefde hij als niet-god tussen de Asen, maar velen zien hem ook als de verpersoonlijking van het Kwade, het Slechte. Zijn verantwoordelijkheid voor Baldrs dood, zijn losbandige gedrag, zijn aandeel in de strijd tegen de goden tijdens de Ragnarok, en nog veel meer geven hier inderdaad een zekere aanleiding toe. Loki overschrijdt op het eerste gezicht de grens tussen goed en kwaad, tussen reuzen en Asen. Maar kunnen we eigenlijk ook niet stellen dat het net Loki zelf is die deze grens vormt? Is hij niet zowel het Goede als het Kwade; of anders gezegd het Noodzakelijke Kwaad waaruit het Nieuwe Goed voortkomt?
Is het wel opportuun om Goed en Kwaad diametraal tegen over elkaar te stellen. Het zwart-wit denken over Goed en Kwaad is eigen aan bijvoorbeeld het jodendom of het christendom. Mijns inziens is dit echter niet mogelijk in de Asatru. Loki is Goed noch Kwaad. Hij is het Kwade dat een conditio sine quae non is om tot het Goede te kunnen komen. Tevens is hij onder de Asen een soort van Uilenspiegel, die de goden steeds confronteert met hun eigen tekortkomingen en onvolmaaktheden.
Trouwens, waarom bleven de goden steeds weer beroep doen op Loki’s sluwheid, als hij dan toch zo inslecht was als men ons tracht voor te houden? Het lijkt me eerder een verhaal van altruïsme. Hoe meer hij deed voor de goden, hoe onheuser ze hem gingen behandelen. De frustraties die zo bij Loki loskwamen, en ertoe leidden dat hij tijdens Ragnarok de zijde van zijn familie koos, tegen zijn bloedbroeder Odin in, zijn op zijn minst begrijpelijk te noemen.
Vanuit het oosten zeilt de kiel van Nagelfar
Over zee komt het volk, Loki is de stuurman
De horden van het monster volgende Rover
De broer van Stormflits vaart met hen mee.
(Völuspá 48 )
Wie is nu Loki, die wel leefde tussen de Asen, maar waarvan voor zover wij weten er nooit een Lokicultus is geweest, of waarnaar ook geen plaatsen zijn genoemd (waarbij we Lokabrenna ofte Sirius buiten beschouwing laten). Etymologisch gezien is de naam van Loki niet met zekerheid te bepalen. Vroeger zag men in Loki een vuurgod, men verwarde hem met de vuurreus Logi; en ook in Richard Wagners Ring der Nibelungen wordt Loki Loge genoemd en bezit hij de macht over het vuur. Mogelijk is de naam Loki afgeleid van het oudnoorse lúka, wat sluiten betekent. Dit kan een verwijzing zijn naar Loki’s rol bij de Godendeemstering. Hij is het sluitstuk van de oude tijden, die tevens het begin der nieuwe tijden inluidt (cyclusgedachte).
Loki was de zoon van de reuzen Faubauti en Laufey, en broer van Byleist en Hellblindi. Hij was gehuwd met Sigyn, maar dat weerhield hem er niet van een losbandig leven te leiden. Samen met Sigyn had hij twee kinderen, Vali en Narfi. Met zijn minnares Angrboda had hij drie kinderen: Fenris, Jormundgand en Hel. Daarnaast dook hij ook nog regelmatig tussen de lakens met Tyrs vrouw, en ook met Svadilfari, Skadhi, Sif en Freya.
Hou toch je mond, Tyr. Zelfs je eigen vrouw
Heeft van mij een zoon mogen ontvangen.
Geen vod, gen stuiver kreeg jij ooit hiervoor
Als schadeloosstelling, stuk ongeluk!
(Lokasenna 40)
Niettegenstaande zijn losbandig leven en het feit dat hij geen gelijke der Asen was, was hij toch Odins bloedbroeder. Een bloedband die hem trouwens meermaals het leven spaarde. Bij de noordse volkeren was de bloedband namelijk even sterk als een familiale band. In Lokasenna lezen we:
“Weet gij nog Wodan,
dat in oude tijd
wij ons verbonden met bloed?
Toen hebt gij bepaald,
Gij zoudt proeven geen bier,
Tenzij men ons beiden het bood”
(Lokasenna 9)
Samen met Odin is Loki één van de meest dynamische figuren uit de Noorse mythologie. De andere goden en godinnen zijn zeer statisch, onveranderlijk. Ze zijn als het ware eeuwig; en net daarom is Baldrs dood waarschijnlijk zo een tragedie voor hen. Het was Baldrs dood die hen confronteerde met hun eigen tekortkomingen.
Iedere god had zijn eigen onveranderlijke stereotype rol. Freya bracht de vreugde, Thor was de strijder, enz…, maar Loki sprong steeds weer over die grens tussen Goed en Kwaad.
We schreven eerder al dat het kwaad dat Loki berokkende een noodzakelijk kwaad was dat de kiemen van het nieuwe en het goede reeds in zich droeg. We zullen dit kort aantonen aan de hand van twee eenvoudige maar concrete voorbeelden.
Zo sneed hij in een blijkbaar kinderachtige bui de goden lokken van Siff af. Uit zijn straf ontstonden het schip Skidbladnir, de speer Gungnir en de hamer Mjöllnir.
Maar het meest gekend is de verantwoordelijkheid die Loki droeg voor de dood van Baldr. Niet alleen door zijn toedoen kwam Baldr te sterven, ook zorgde Loki ervoor dat Baldr niet meer kon opstaan uit de doden. Loki is hier de winter, de duisternis, die Baldr (de zomer, het licht) doodt. Ook hier zijn de gevolgen veel belangrijker. Zo is Loki door Baldrs dood indirect verantwoordelijk voor het feit dat Baldr na de Ragnarök terugkeert. Een gegeven dat volledig past in de cyklusgedachte die alomtegenwoodig is in de Noorse mythologie. De relatie Loki-Baldr is in dat opzicht voor 100 % te vergelijken met de relatie Hagen-Siegfried in de Nibelungensaga.
Overgenomen van Knut Noordland,
http://www.vlaanderen-actueel.be/