[De schoofzak]

Een bijgewerkt artikel in DS geeft nog meer en nog interessantere informatie prijs:

Denemarken voert digitale gezondheidspasjes in voor dagelijkse activiteiten, zoals cafés bezoeken. Kan een Europees land zo’n Chinees aandoend systeem invoeren met respect voor de privacy en zonder aan discriminatie te doen?

Denemarken heeft een plan klaar voor de heropening van het land. Premier Mette Frederiksen belooft ‘een langzame heropening van de samenleving’ zodra alle vijftigplussers ingeënt zijn. Dat zou tegen eind mei zijn. Toch belooft ze al in april ook versoepelingen voor kappers, tatoeëerders en hoger onderwijs. Vanaf 21 april mag je in Denemarken zelfs een terrasje doen. En begin mei zouden restaurants, cinema’s en winkelcentra heropenen. Dit alles op één voorwaarde: wie van die diensten gebruikmaakt, moet een digitaal pasje tonen. Daarmee is Denemarken bij de eerste Europese landen die een duidelijke rol aankondigt voor het digitale ‘coronapaspoort’. Niet om te reizen, maar in eigen land.

Uitdoofscenario

Het Deense coronapaspoort krijg je via de app ‘Minsundhed’ (‘Mijn gezondheid’). Toen de overheid het plan deze week voorstelde, volgde een stormloop op de app. Die was enkele uren niet werkzaam. Het digitale pasje zal aangeven dat je ofwel gevaccineerd bent, ofwel immuun dankzij een recente infectie, of dat je de afgelopen 72 uur een test hebt ondergaan.

Apps die dienen om terrassen binnen te raken: het is een systeem waarmee China vorig jaar een pioniersrol speelde. Peking gaf via het digitale ‘verkeerslichtensysteem’ een groene, oranje of rode gezondheidscode. Alleen wie groen kreeg, kon het openbaar vervoer gebruiken of de horeca bezoeken. Oudere mensen op het platteland zonder smartphone bleven ervan verstoken, en het systeem was ook niet erg nauwkeurig (DS 4 december 2020). Toch was de macht van de app totaal: zelfs het huis verlaten bleek voor veel Chinezen moeilijk, dankzij talloze bewakingscamera’s met gezichtsherkenning en een leger bewakers en poortwachters. Ook in Israël hangt deelname aan het publieke leven af van een code.

Kan Denemarken dit systeem invoeren zonder dat het vervalt in een surveillancestaat of zonder dat er discriminatie wenkt? Dat niet alleen vaccinatie, maar ook een test of eerdere infectie deuren opent, omzeilt al het probleem van te schaarse (en dus niet voor iedereen toegankelijke) vaccins. Er komen alvast ook papieren pasjes voor Denen zonder smartphone. De code is gebaseerd op drie duidelijke criteria, niet op algoritmes of big data. Bovendien is er een limiet op het paspoort gezet, aldus nieuwsagentschap Ritzau. Zodra iedere Deen een vaccin heeft aangeboden gekregen, zou de regering ze niet meer verplicht willen maken. Dat Deense ondernemers daarna nog op eigen houtje klanten zonder pasje weigeren, is daarmee echter niet uitgesloten.

‘Diensten ontzeggen is discriminatie’

In Frankrijk overweegt de regering een ‘vrijwillige’ sanitaire pas. De Britse premier Boris Johnson veroorzaakte donderdag controverse toen hij een ‘pasje voor toegang tot de pub’ niet uitsloot.

Aangezien Europa een digitaal reispaspoort uitwerkt, zullen lidstaten zich hoe dan ook moeten beraden over binnenlandse toepassingen. Het is een open vraag of de bureaucratische lasten zullen opwegen tegen de baten. Hoeveel moeite zal het burgers kosten om hun paspoort aan te vragen? Hoelang houdt immuniteit aan en wat zijn pasjes waard als gevaccineerden toch nog (nieuwe varianten) blijken te verspreiden? Welke autoriteiten houden data bij en hoelang? Duwt zo’n systeem mensen die vaccins om medische redenen niet kunnen nemen uit de samenleving?

De Deense minderheidsregering heeft met steun van het parlement haar huiswerk al gemaakt, andere EU-landen, zoals Estland, zitten in de laatste voorbereidende fases. ‘Als België vaccinatie niet verplicht en de vaccinatiecampagne zo chaotisch blijft als nu, kan men juridisch geen onderscheid beginnen te maken tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden’, waarschuwt Els Keytsmans (Unia). ‘Er zijn altijd mensen die om medische redenen geen vaccins mogen krijgen. Hen bepaalde diensten of vrijetijdsbeleving ontzeggen, is discriminatie.’